DEVIN 2008

     Bratysława, stolica Słowacji, usytuowana jest bardzo atrakcyjnie, zarówno pod wzgledem geologicznym jak i turystycznym. Rozpościera się bowiem wzdłuż brzegów malowniczego przełomu Dunaju przez Małe Karpaty.
     Małe Karpaty zbudowane są głównie ze skał krystalicznych (granitów, gnejsów i łupków krystalicznych). Wynurzając się w południowej Słowacji spod okrywy sfałdowanych skał osadowych piętra płaszczowego Karpat, są jednym z kilku wydźwigniętych i odsłoniętych przez erozyję fragmentów krystalicznego cokołu orogenu karpackiego. Pocięte wielu uskokami tektonicznymi, wznoszą się do do wysokości 767 m n.p.m. Jest to jednocześnie najdalej na południowy zachód wysunięte pasmo łuku karpackiego. Da się je śledzić ku północnemu wschodowi na przestrzeni ok. 90 km. Za jego pośrednictwem Karpaty stykają się z Alpami.
     Nieopodal Bratysławy rozpościera się także Wiedeń – stolica Austrii oraz Budapeszt – stolica Węgier. Miasta te, ze swą liczącą ponad dwa tysiące lat tradycją miejską, należą do najstarszych miast Europy. Pierwsze udokumentowane ślady osiedlenia się tutaj człowieka sięgają czasów starszej epoki kamienia. Bratysława była także w swoim czasie bardzo ważnym ośrodkiem kultury celtyckiej oraz ważnym ośrodkim granicznym imperium rzymskiego (stałe wojskowe obozy graniczne: Rusovce i Devin oraz ośrodek cywilny - Gerulata), zresztą podobnie jak Wiedeń (rzymska Vindobona) i Budapeszt (rzymski Aquincum)
     Już w samej Bratysławie nie brakuje atrakcji geologicznych. Główna cześć miasta usytuowana jest na masywie granitowym (tzw. granit bratysławski). Wystarczy jednak pojechać kilka kilometrów od centrum miasta by znależć się na uformowanym z piaskowca Sandbergu, w monumentalnych kamieniołomach wapieni i dolomitów czy przy Devínskiej skale zamkowej.
Sandberg to miejsce znane powszechnie geologom i paleontologom z trzeciorzędowych skamielin. Wśród ponad 350 różnych gatunków organizmów żyjących tutaj przed 14–16 milionami lat są zęby rekinów, kręgosłup wieloryba oraz szczątki małp człekokształtnych, w tym zęby Driopiteka, najprawdopodobniej poprzednika dzisiejszych: szympansa, goryla i orangutana. Mniej więcej w tym samym czasie jak powstawały osady Sandbergu, w okolice Nordlingen, położone kilkaset kilometrów na zachód, uderzył wielki meteoryt, formując astroblem o średnicy około 20 km. Być może niezwykła obfitość skamielin na Sandbergu ma z tym wydarzeniem sporo wspólnego (gwałtowne wymieranie).
     Znajdujący się nieopodal kamieniołom wapieni i dolomitów (tzw. kamieniolom Waitov) służył w przeszłości głównie jako miejsce pozyskania wapienia. Wydobytą skałę eksportowano do Austrii i Włoch; wykorzystywano także do wzmacniania brzegów pobliskiej rzeki Morawy – dopływu Dunaju. W kamieniołomie odsłonięte są utwory dolnrj jury. Dziś kamieniołom służy innym celom — chroni najcenniejsze klejnoty flory, storczyki z rodzaju Orchis; jest także  bezpiecznym schronieniem dla wielu gatunków ptaków.
     Małe Karpaty obfitują również w złoża rud, np. w okolicy miasteczka Pezinok położonego około 20 km na północ od Bratysławy  eksploatowano intensywnie rudy arsenu i antymonu. Jest to najznamienitszy przykład hydrotermalnej mineralizacji w Małych Karpatach. Złóża lokują się tutaj w skałach metamorficznych (amfibolity, łupki aktynolitowe, łupki grafitowe, łupki serycytowe, gnejsy) iniekowanych ciałami granitoidów. Mineralizacja ma postać nieregularnych impregnacji, gniazd, nalotów i żył. Strefa najobfitszej mineralizacji ma miższość około 50-70 m.

Włodzimierz ŁAPOT