Włodzimierz ŁAPOT
MIKROBUDOWA MASY PERŁOWEJ
Streszczenie
Głównym tworzywem masy perłowej jest aragonit. Występuje przeważnie w postaci płytkowej. W zmiennej ilości towarzyszy mu konchiolina, wypełniając wąskie spoiny (10 nm) pomiędzy płytkami, których długość mieści się w przedziale 5-10 µm, a grubość 0,2-0,6 µm. Jako składnik masy perłowej spotykany bywa też kalcyt. Masa perłowa ma budowę mikrowarstewkową; warstewki tworzone są przez płytki aragonitu o pokroju wielobocznym (sześciobocznym) leżące jedna za drugą. Mikrobudowa masy perłowej bywa zróżnicowana. Zależnie od sposobu rozmieszczenia płytek aragonitowych, wyróżnia się odmiany:
- kolumnową, w której regularnie wykształcone płytki aragonitu tworzą charakterystycznie stosy; taka mikrostruktura masy perłowej powszechna jest w muszlach głowonogów (Cephalopoda) i ślimaków (Gastropoda),
- warstewkową, w której pseudoheksagonalne płytki aragonitu tworzą bardzo regularne warstewki; ta odmiana mikrostruktury masy perłowej właściwa jest muszlom małży (Bivalvia) i jednotarczowców (Monoplacophora).
W masie perłowej zapisują się trwale ślady różnych zmian zachodzących w środowisku bytowania mięczaka, zdolnych skutecznie oddziaływać na ośrodki odpowiedzialne w ciele mięczaka za biomineralizację. Przekładają się one w postać różnorakich defektów wzrostu masy perłowej Wśród czynników ekologicznych mających istotny wpływ na przebieg formowania się masy perłowej za najważniejsze uznaje się:
- poziom i zakres wahań temperatury panującej w środowisku bytowania mięczaka (Philips et al., 1973),
- skład i poziom zasolenia wód tego środowiska (Rhoads, Lutz 1980),
- ilość tlenu rozpuszczonego w wodzie (Rhoads, Lutz 1980),
- energię środowiska (Rhoads, Lutz 1980),
- zawartość węglanu wapnia (Rhoads, Lutz 1980),
